Z wielkim smutkiem i żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Józefa Pitonia – wybitnego znawcy i popularyzatora kultury podhalańskiej, znakomitego gawędziarza, tancerza, przewodnika tatrzańskiego.
Odszedł Człowiek niezwykle zasłużony dla zachowania i przekazywania kolejnym pokoleniom autentycznego dziedzictwa Podhala – góralskiej mowy, muzyki, śpiewu i tańca. Jego barwne gawędy, nieoceniona wiedza o regionie oraz charyzma na zawsze pozostaną w pamięci.
Rodzinie, Bliskim oraz całej społeczności Podhala składamy wyrazy najgłębszego współczucia i szczerego żalu.
Rodzinie, Bliskim oraz całej społeczności Podhala składamy wyrazy najgłębszego współczucia i szczerego żalu.
Jóżef Pitoń
Urodził się w 1932 roku w Kościelisku, w tradycyjnej rodziny góralskiej. Był postacią absolutnie wyjątkową dla polskiej kultury ludowej – wybitnym regionalistą, niezrównanym tancerzem, mistrzem podhalańskiej gawędy oraz niestrudzonym strażnikiem dziedzictwa Skalnego Podhala. Choć swoje wykształcenie zdobył w Krakowie, uzyskując tytuł magistra wychowania fizycznego oraz stopień podporucznika, całe swoje serce i niemal siedem dekad aktywnego życia poświęcił góralskiej tradycji, w której wzrastał od najmłodszych lat.
Działalność w amatorskim ruchu folklorystycznym rozpoczął w 1952 roku. Był członkiem regionalnego zespołu góralskiego „Twórczość” w Kościelisku (1952-1953), współzałożycielem Studenckiego Zespołu Góralskiego w Krakowie (1953-59) oraz Zespołu Regionalnego im. Klimka Bachledy w Zakopanem (1967- 1997). W okresie, kiedy pełnił funkcję kierownika artystycznego (1970-1997) zespół ten zdobył 4 Złote i 2 Srebrne Ciupagi na Międzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem. Pracował także z zespołami: przy Szkole Budowlanej w Zakopanem (instruktor 1964-1965), „Turnie” (kierownik 1968-1970), z zespołem im. Bartusia Obrochty w Zakopanem (instruktor 1964-1966), „Polaniorze” z Kościeliska (instruktor 2010). Prowadził także naukę tańca i śpiewu na letnich kursach folklorystycznych dla Polonii w Lublinie, Opolu, Nowym Sączu i Sanoku. Uczył tańca, śpiewu i gwary zespoły „Karliki” i „Wieliczka” z Francji. Przez dwa lata pracował w zespole góralskim w Chicago.
Pracując w zespołach góralskich przygotował wiele przedstawień i widowisk regionalnych oraz sztuk teatralnych opartych na jego autorskich pomysłach jak: np. „Wesele”, „Na holi”, „Nomowiny”, „Godni cas”, „Na odpuście”. Reżyserował regionalne sztuki teatralne biorąc w nich udział jako czynny aktor. Brał udział, a później także parokrotnie reżyserował pierwszą operę góralską Juliana Reimschűssela „Jadwisia spod regli”. Objął także kierownictwo artystyczne opery góralskiej „Jan Paweł II na Podhalu”, której premiera miała miejsce w 2011 roku. Współpracował z Towarzystwem Miłośników Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Zakopanem grając w przygotowywanych przez nie sztukach.
Józef Pitoń uznawany był za jednego z najlepszych gawędziarzy podhalańskich. Systematycznie uczestniczył jako gawędziarz w „Sabałowych Bajaniach” w Bukowinie Tatrzańskiej, gdzie zdobył ponad 20 nagród głównych. Wiele jego gawęd zostało wydanych drukiem. Zajmował się także gwarową twórczością literacką. Prezentował ją najpierw na konkursach, prelekcjach oraz okazjonalnie drukował w lokalnej prasie.
W 1987 roku został przyjęty do Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Był autorem ośmiu pisanych gwarą zbiorów gawęd o tematyce podhalańskiej: „Moje bajdy” (Kraków 1997), „Naski świat” (Kraków 1999, wyd. II poszerzone Kraków 2005), „Holni ludzie” (Kraków 2000), „Lecom roki” (Kraków 2002), „Holne bajdy” (Kraków 2002), „Zbójnickie sprawy” (Kraków 2005), „Drzewiej i dziś” (Rabka Zdrój 2010), „W niebie i na ziemi” (Rabka Zdrój 2013), oraz wspomnień „Kościelisko jakie pamiętam” (nakładem własnym 2014) i „Mój żywot marny” (Koszalin 2016).
Józef Pitoń przez wiele lat uczestniczył w pracach komisji konkursów i przeglądów folklorystycznych, w tym: Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem (1997-2010); Przeglądu Par Tanecznych i Tańca Zbójnickiego w ramach „Karnawału Góralskiego” w Bukowinie Tatrzańskiej, konkursu „Akademicka Nitra” w Nitrze na Słowacji; licznych konkursów gwarowych, śpiewu i tańca na terenie Podhala, przeglądów zespołów regionalnych, młodych tancerzy, recytatorów
- organizowanych przez Gminne Ośrodki Kultury (m. in. w Poroninie, Kościelisku, Białym Dunajcu), Zakopiańskie Centrum Kultury „Jutrzenka” oraz inne ośrodki.
Brał udział w filmach związanych z regionem Podhala, przy niektórych z nich udzielał także konsultacji merytorycznych. Grał w filmach fabularnych i serialach telewizyjnych: „Trzecia granica” (1975), „Ród Gąsieniców” (1979, premiera 1981), „Harnasie” (1987), „Yyyreek! Kosmiczna nominacja” (2002), „Janosik. Prawdziwa historia” (2009). Poświęcony mu został telewizyjny film-widowisko „Pitoniowe bajdy” (reż. Lucyna Smolińska, Mieczysław Sroka, 2007). Pojawiał się w filmach edukacyjnych i dokumentalnych oraz innych licznych audycjach radiowych i programach telewizyjnych promujących region.
W 2022 roku odbyła się premiera filmu w reżyserii Aleksandry Klawy pod tytułem „Niespokojny duch Józefa Pitonia” podsumowującego niezwykle bogate i ciekawe życie człowieka, który niestrudzenie troszczył się o podhalańskie dziedzictwo przede wszystkim jako regionalista, tancerz, gawędziarz oraz społecznik i działacz Związku Podhalan. Za swoją pracę oraz działalność otrzymał liczne odznaczenia i nagrody.
Działalność w amatorskim ruchu folklorystycznym rozpoczął w 1952 roku. Był członkiem regionalnego zespołu góralskiego „Twórczość” w Kościelisku (1952-1953), współzałożycielem Studenckiego Zespołu Góralskiego w Krakowie (1953-59) oraz Zespołu Regionalnego im. Klimka Bachledy w Zakopanem (1967- 1997). W okresie, kiedy pełnił funkcję kierownika artystycznego (1970-1997) zespół ten zdobył 4 Złote i 2 Srebrne Ciupagi na Międzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem. Pracował także z zespołami: przy Szkole Budowlanej w Zakopanem (instruktor 1964-1965), „Turnie” (kierownik 1968-1970), z zespołem im. Bartusia Obrochty w Zakopanem (instruktor 1964-1966), „Polaniorze” z Kościeliska (instruktor 2010). Prowadził także naukę tańca i śpiewu na letnich kursach folklorystycznych dla Polonii w Lublinie, Opolu, Nowym Sączu i Sanoku. Uczył tańca, śpiewu i gwary zespoły „Karliki” i „Wieliczka” z Francji. Przez dwa lata pracował w zespole góralskim w Chicago.
Pracując w zespołach góralskich przygotował wiele przedstawień i widowisk regionalnych oraz sztuk teatralnych opartych na jego autorskich pomysłach jak: np. „Wesele”, „Na holi”, „Nomowiny”, „Godni cas”, „Na odpuście”. Reżyserował regionalne sztuki teatralne biorąc w nich udział jako czynny aktor. Brał udział, a później także parokrotnie reżyserował pierwszą operę góralską Juliana Reimschűssela „Jadwisia spod regli”. Objął także kierownictwo artystyczne opery góralskiej „Jan Paweł II na Podhalu”, której premiera miała miejsce w 2011 roku. Współpracował z Towarzystwem Miłośników Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Zakopanem grając w przygotowywanych przez nie sztukach.
Józef Pitoń uznawany był za jednego z najlepszych gawędziarzy podhalańskich. Systematycznie uczestniczył jako gawędziarz w „Sabałowych Bajaniach” w Bukowinie Tatrzańskiej, gdzie zdobył ponad 20 nagród głównych. Wiele jego gawęd zostało wydanych drukiem. Zajmował się także gwarową twórczością literacką. Prezentował ją najpierw na konkursach, prelekcjach oraz okazjonalnie drukował w lokalnej prasie.
W 1987 roku został przyjęty do Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Był autorem ośmiu pisanych gwarą zbiorów gawęd o tematyce podhalańskiej: „Moje bajdy” (Kraków 1997), „Naski świat” (Kraków 1999, wyd. II poszerzone Kraków 2005), „Holni ludzie” (Kraków 2000), „Lecom roki” (Kraków 2002), „Holne bajdy” (Kraków 2002), „Zbójnickie sprawy” (Kraków 2005), „Drzewiej i dziś” (Rabka Zdrój 2010), „W niebie i na ziemi” (Rabka Zdrój 2013), oraz wspomnień „Kościelisko jakie pamiętam” (nakładem własnym 2014) i „Mój żywot marny” (Koszalin 2016).
Józef Pitoń przez wiele lat uczestniczył w pracach komisji konkursów i przeglądów folklorystycznych, w tym: Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem (1997-2010); Przeglądu Par Tanecznych i Tańca Zbójnickiego w ramach „Karnawału Góralskiego” w Bukowinie Tatrzańskiej, konkursu „Akademicka Nitra” w Nitrze na Słowacji; licznych konkursów gwarowych, śpiewu i tańca na terenie Podhala, przeglądów zespołów regionalnych, młodych tancerzy, recytatorów
- organizowanych przez Gminne Ośrodki Kultury (m. in. w Poroninie, Kościelisku, Białym Dunajcu), Zakopiańskie Centrum Kultury „Jutrzenka” oraz inne ośrodki.
Brał udział w filmach związanych z regionem Podhala, przy niektórych z nich udzielał także konsultacji merytorycznych. Grał w filmach fabularnych i serialach telewizyjnych: „Trzecia granica” (1975), „Ród Gąsieniców” (1979, premiera 1981), „Harnasie” (1987), „Yyyreek! Kosmiczna nominacja” (2002), „Janosik. Prawdziwa historia” (2009). Poświęcony mu został telewizyjny film-widowisko „Pitoniowe bajdy” (reż. Lucyna Smolińska, Mieczysław Sroka, 2007). Pojawiał się w filmach edukacyjnych i dokumentalnych oraz innych licznych audycjach radiowych i programach telewizyjnych promujących region.
W 2022 roku odbyła się premiera filmu w reżyserii Aleksandry Klawy pod tytułem „Niespokojny duch Józefa Pitonia” podsumowującego niezwykle bogate i ciekawe życie człowieka, który niestrudzenie troszczył się o podhalańskie dziedzictwo przede wszystkim jako regionalista, tancerz, gawędziarz oraz społecznik i działacz Związku Podhalan. Za swoją pracę oraz działalność otrzymał liczne odznaczenia i nagrody.