OBÓZ BADAŃ ETNOGRAFICZNYCH NA TERENIE GMINY WOLBROM
41 zdjęć
W dniach 8–10 czerwca 2026 roku pracownicy Działu Badań i Opracowania Zbiorów Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu przeprowadzili obóz badań etnograficznych na terenie Gminy Wolbrom. Działania realizowano we współpracy z Domem Kultury w Wolbromiu, a ich lokalnym koordynatorem była Zuzanna Stanuch, inicjatorka przedsięwzięcia oraz autorka wcześniejszych kwerend źródłowych dotyczących lokalnego dziedzictwa kulturowego.
W skład zespołu badawczego weszli: Patryk Rutkowski, Monika Kurzeja, Łukasz Zapała, Jacek Sehnal z Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ oraz Zuzanna Stanuch reprezentująca Dom Kultury w Wolbromiu.Celem badań było rozpoznanie, udokumentowanie i archiwizacja przejawów niematerialnego dziedzictwa kulturowego zachowanych w pamięci mieszkańców gminy. W trakcie licznych wywiadów etnograficznych zarejestrowano relacje dotyczące dawnych zwyczajów, obrzędów rodzinnych i dorocznych, lokalnych wierzeń, praktyk społecznych oraz przemian zachodzących w kulturze regionu na przestrzeni XX i XXI wieku.
Szczególnie bogaty materiał dotyczył tradycyjnej obrzędowości weselnej. Rozmówcy przywoływali dawne formy przygotowań do ślubu, przebieg uroczystości weselnych oraz zwyczaje towarzyszące zawarciu małżeństwa. Udało się udokumentować informacje związane m.in. z wykonywaniem koron ślubnych dla pana i pani młodej, błogosławieństwem rodziców, wykupem pana młodego, oczepinami oraz innymi elementami dawnej obrzędowości rodzinnej. Istotnym obszarem badań była również obrzędowość doroczna. Zebrano relacje dotyczące okresu Bożego Narodzenia, kolędowania, działalności grup kolędniczych, przygotowań świątecznych, lokalnych zwyczajów noworocznych oraz praktyk związanych z rokiem obrzędowym. Wspomnienia mieszkańców pozwoliły odtworzyć nie tylko przebieg dawnych zwyczajów, ale także ich znaczenie społeczne i funkcjonowanie w życiu lokalnej wspólnoty.
Badania objęły ponadto tematykę narodzin, chrztów, życia rodzinnego, wychowania dzieci oraz tradycyjnej obrzędowości pogrzebowej. Szczególną wartość mają opowieści dotyczące dawnych form sąsiedzkiej pomocy, przekazu międzypokoleniowego oraz budowania lokalnej tożsamości opartej na pamięci rodzinnej i wspólnotowej.
Ważnym elementem prowadzonych działań było także dokumentowanie wiedzy o lokalnych zwyczajach, języku, relacjach społecznych oraz codziennym życiu mieszkańców. Materiał ten pozwala lepiej zrozumieć procesy przemian kulturowych zachodzących na pograniczu tradycji i współczesności.
Badania terenowe realizowano w kilku miejscowościach Gminy Wolbrom. Pierwszy dzień poświęcony został spotkaniom z mieszkańcami sołectwa Sulisławice, gdzie dzięki zaangażowaniu Lidii Dobrowolskiej możliwe było przeprowadzenie szeregu wywiadów dokumentujących lokalną historię, tradycje oraz pamięć mieszkańców. Drugiego i Trzeciego dnia głównym miejscem pracy badaczy był Dom Kultury w Wolbromiu, do którego przybyli rozmówcy z Wolbromia, Łobzowa, Zabagnia, Chełmu, Zasępca, Gołaczew, Wierzchowiska oraz innych miejscowości gminy. Równolegle prowadzone były badania terenowe w Chrząstowicach. W wyniku przeprowadzonych działań zgromadzono obszerny materiał dokumentacyjny obejmujący nagrania wywiadów, fotografie, notatki terenowe oraz relacje mieszkańców. Zebrane źródła stanowią cenny zasób wiedzy o lokalnym dziedzictwie kulturowym i będą wykorzystywane w dalszych działaniach związanych z jego dokumentowaniem, ochroną i popularyzacją. Są one również ważnym świadectwem pamięci społecznej oraz źródłem wiedzy o przemianach kulturowych zachodzących na terenie Gminy Wolbrom.
Przeprowadzone badania stanowią kolejny etap działań Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ związanych z dokumentowaniem i ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego Małopolski. Zgromadzone nagrania, fotografie oraz materiały terenowe wzbogacą archiwum etnograficzne i będą służyć zarówno przyszłym badaniom naukowym, jak i działaniom edukacyjnym oraz popularyzatorskim.
Serdecznie dziękujemy wszystkim mieszkańcom Gminy Wolbrom za życzliwe przyjęcie badaczy, otwartość oraz podzielenie się wiedzą i wspomnieniami. To właśnie dzięki takim spotkaniom możliwe jest zachowanie dla przyszłych pokoleń niezwykle cennego dziedzictwa kulturowego regionu.